نحوه تخریب ساختمان - وبلاگ سرویس اول - وبلاگ سرویس اول
عنوان پست میاد اینجا

نحوه تخریب ساختمان

افزایش جمعیت و گسترش شهرنشینی مشکلات فراوانی را به همراه دارد. یکی از مهم‌ترین این مشکلات، تأمین مسکنِ مطمئن است. بافت سنتی شهرها، کمبود فضای مناسب برای ساخت مسکن و وجود بناهای قدیمی و نامطمئن، نگرانی‌هایی را برای شهرهای بزرگ به وجود آورده‌‌است. تخریب ساختمان‌‌ قدیمی به دلایل مختلف یکی از راه‌‌هایی است که به حل این مشکل کمک می‌‌کند.

تخریب ساختمان‌ها و بناهای فرسوده به‌عنوان اولین مرحله برای ساخت بناهای جدید، اثرات متعددی بر محیط شهری و شهروندان می‌‌گذارد، از این رو از اهمیت فراوانی برخوردار است. این کار هم می‌‌تواند موجب آسیب‌‌هایی به افراد و دارایی‌‌های عمومی و خصوصی شده و سلامت افراد مرتبط با پروژه تخریب را به خطر بی‌اندازد و هم به محیط پیرامونی و همسایگان آسیب برساند. بنابراین آگاهی از شیوه صحیح تخریب ساختمان امری لازم و ضروری است. در این مقاله ضمن بررسی دلایل تخریب، روش‌‌های مختلف تخریب یک ساختمان را معرفی می‌‌کنیم.

 

تخریب ساختمان

هر روزه در نقاط مختلف شهر، شمار زیادی از ساختمان‌‌ها، به رغم دوام و استحکام خود، آماج فعالیت‌های تخریبی برای انهدامِ بنا قرار می‌‌گیرند. به کار گرفتن انواع وسایل و ابزارهای سنگین برای درهم شکستن مقاومت بنا در پروسه تخریب‌‌، نشان‌‌دهنده میزان دوام بنا و به تعبیری عمر باقی‌مانده در این ساختمان‌‌ها است.

بناهایی که با توجه به مصالح بادوام به کار رفته در آن‌ها و تکنولوژی مدرن مورد بهره‌‌گیری در ساخت و برپایی آن‌ها، عمر و بقای بیشتری در موجودی ساختمان کشور از آن‌ها انتظار می‌‌رود، که برآورده نمی‌‌شود. این امر هنگامی نگرانی بیشتری ایجاد می‌‌کند که عمر مفید بنا در کشور ما در مقایسه با کشورهایی که شرایط مشابه دارند نیز کمتر است.

 

افزایش شهرنشینی

افزایش آهنگ روزافزون توسعه شهرها روند نوسازی بناهای فرسوده را برای تأمین فضاهای موردنیاز شهری دوچندان کرده است. همچنین برای کاهش بار مالی در تخریب سازه‌‌ها، کارشناسان و مجریان این پروژه‌‌ها روش‌‌های مختلفی را به کار می‌‌گیرند. این روش‌‌ها با توجه به نوع و جنس سازه، موقعیت مکانی آن، تجهیزات و قوانین منطقه‌‌ای مشخص می‌‌شود.

به منظور تخریب ساختمان‌‌های قدیمی در صورتی که جزو آثار باستانی نباشند، باید مراحل متعدد قانونی را طی کرد. ارزیابی اثرات تخریب ساختمان بر همسایگان یکی از مهم‌‌ترین بررسی‌‌هایی است که باید انجام شود. علاوه بر این، قبل از شروع فرایند تخریب باید سرویس‌‌ها و انشعابات مربوط به آن مانند آب، فاضلاب، برق، تلفن و گاز قطع و به نحو اطمینان‌‌بخشی مسدود شوند. همچنین حین اجرای عملیات ساختمانی علاوه بر رعایت مقررات و دستورات شهرداری و وزارت کار باید دیواری موقت به منظور مجزا کردن محیط کارگاه از محوطه اطراف و تأمین ایمنی عابران ساخته شود.

 

تخریب ساختمان و اقدامات قبل از آن:

طبق مبحث دوازدهم از مقررات ملی ساختمان، «تخریب» این‌گونه معنا می‌‌شود:

«هر اقدامی که مستلزم جدا کردن مصالح از ساختمان به منظور حذف، نوسازی، تعمیر، مرمت و بازسازی تمام یا قسمتی از بنا باشد، تخریب نامیده می‌‌شود.

قبل از آغاز عملیات تخریب ساختمان، اقداماتی با کسب نظر از مهندس ناظر باید انجام شود. این اقدامات که ذیل بند ۱۲-۸ مقررات ملی ساختمان نوشته شده‌‌است، عبارت‌اند از:

  1. مجوز لازم از مرجع رسمی ساختمان اخذ شود.
  2. با اطلاع و همکاری مؤسسات ذی‌ربط جریان آب، برق، گاز و سرویس‌های مشابه قطع یا در صورت لزوم سالم‌‌سازی، محدود و نگهداری شود، به‌طوری‌که راه‌های دسترسی بـه آن‌ها و شیر آتش‌‌نشانی محفوظ بماند
  3. زمان و مدت قطع سرویس‌های فوق و شروع عملیات تخریب حداقل یک هفتـه قبـل، بـه اطلاع ساکنین ساختمان‌های مجاور رسانده شود. عدم رعایت محدودیت فوق، فقـط هنگـامی مجاز است که عدم تخریب فوری بنا، ایمنی را به خطر بی اندازد. لزوم این امر باید قبلاً به تائید مرجع رسمی ساختمان رسیده باشد.
  4. اقدامات لازم، برای محافظت از پیاده‌‌روها و معابر عمومی مجاور ساختمان مورد تخریب، انجام شود و در صورت نیاز به محدود یا مسدود نمودن آن‌ها با کسب اجازه از مراجع ذی‌ربط، با رعایت قوانین اقدام به عمل آید.
  5. وسایل و تجهیزات لازم متناسب با محل و نوع سـاختمان و روش تخریب با رعایت ویژگی‌های بنا تهیه شود.
  6. اثرات ناشی از تخریب بنا در پایداری سازه‌‌های هم‌جوار، توسط شخص ذیصلاح بررسی و تدابیر لازم در جهت پایداری ابنیه مجاور اتخاذ گردد.
  7. برنامه‌‌ریزی برای جمع‌‌آوری و دفع مواد حاصل از تخریب و انتخـاب محـل مجـاز بـرای انباشتن آن‌ها انجام شود.
  8. در تخریب ساختمان‌های خاص نظیر کارخانه‌‌ها، بیمارستان‌ها، دودکش‌های صنعتی و دیگر اماکنی که تأسیسات ویژه دارند، قسمت‌های مربوطه باید توسط افراد ذیـصلاح مـورد بازدیـد قرار گیرد و وسایل و تجهیزات لازم برای تخریب و مقابله با خطرهای ناشی از آن فراهم شود.
  9. در صورتی که ساختمان مورد تخریب دارای برق‌گیر باشد، ابتدا باید برق‌گیر از سـاختمان جدا شود و در صورت لزوم مجدداً در نزدیک‌ترین فاصله نصب و آماده‌به‌کار گردد.
  10. کلیه شیشه‌‌های ساختمان مـورد تخریـب بایـد از محـل نصب‌شده جـدا و در مکـان مناسبی انبار گردد.
  11. در عملیات تخریب باید کارگران با تجربه بکار گرفته شده و اشخاص ذیصلاح بر کار آنان نظارت و دستورالعمل‌ها، روش‌ها و مراحـل مختلـف اجـرای کـار را بـه آنـان گوشـزد نمایند. همچنین سایر افراد از جمله رانندگان و متصدیان ماشین‌آلات و تجهیزات مربوطه، بایـد از اشخاص ذیصلاح باشند.

 

دلیل تخریب ساختمان‌ها

بررسی‌‌هایی که در سال ۱۳۷۲ توسط دکتر محمدتقی رهنمایی صورت پذیرفت، نشان داد که تخریب در ساختمان‌‌ها به‌طورکلی به چهار علت اصلی رخ می‌‌دهد که عبارت‌اند از:

۱٫‌‌ استهلاک ساختمان

۲٫‌‌ سوانح طبیعی و حوادث محیطی

۳٫‌‌ تغییر در مسائل اجتماعی- فرهنگی

۴٫‌‌ مسائل اقتصادی  و اقتصاد زمین شهری

در میان چهار گروه یاد شده، مورد آخر که به مسائل اقتصادی زمین مربوط است نقش بسیار مؤثرتری نسبت به موارد دیگر دارد. در واقع روند تخریب در ساختمان‌‌های مسکونی را عمدتاً همین مؤلفه رقم می‌‌زند. بدین تعبیر، تصمیم به تخریب ساختمان نه به سبب پایان عمر فیزیکی بنا، بلکه به سبب پایان عمر اقتصادی بنا رخ می‌‌دهد که سازوکار فعال‌‌کننده آن اقتصاد زمین شهری است.

در چنین شرایطی بنا در عین استحکام و دوام و حفظ شرایط مطلوب فیزیکی خود، به سبب پایان عمر اقتصادی‌‌اش فروریخته می‌‌شود. اما پایان عمر اقتصادی بنا در چه شرایطی فرا می‌‌رسد؟ یافته‌‌ها حاکی از آن است که پایان عمر اقتصادی بنا به دو علت رخ می‌‌دهد. اول کاهش ارزش ساختمان و دوم افزایش ارزش زمین.

از موارد مؤثر در کاهش ارزش زمین می‌‌توان به چند مورد زیر اشاره کرد:

  1. رخنه سریع‌‌تر عوامل استهلاک به سبب عوامل غیرطبیعی
  2. منسوخ شدن اقتصادی به سبب تغییر کاربری‌‌های شهری
  3. از مد افتادگی به سبب تغییر الگوهای رایج زندگی، مانند تبدیل خانوار گسترده به هسته‌‌ای
  4. تغییر در الگوهای رایج معماری و منسوخ شدن بنا به سبب تغییر الگوی رایج معماری

موارد مؤثر در افزایش ارزش زمین را نیز  می‌‌توان به چند بخش تقسیم کرد:

  1. تغییر در کاربری اراضی که موجب ارزش یافتن اراضی در کاربری جدید می‌‌شوند
  2. افزایش تراکم ساختمانی که بهره‌‌گیری از زمین در ساخت با تراکم بیشتر را توجیه می‌‌کند
  3. ارائه تأسیسات و تسهیلات شهری به حوزه‌‌هایی که قبلاً فاقد آن بودند
  4. اجرای طرح بهسازی و بازسازی در بافت‌های قدیمی و یا فرسوده که مرغوبیت بافت را افزایش می‌‌دهد.
  5. مجاز شدن امر تفکیک و واگذاری در اراضی که قبلاً این اجازه را نداشتند
  6. گسترش محدوده قانونی و ورود بخشی از اراضی به داخل محدوده که آن‌ها را واجد دریافت امتیازات داخل محدوده می‌‌کند.

 

 

روش‌‌های تخریب ساختمان

با توجه به دلایل ذکرشده برای تخریب یک ساختمان، عملیات تخریب به روش‌‌های متعددی آغاز می‌‌شود. با در نظر گرفتن جنس ساختمان، مکان جغرافیایی و تجهیزات موردنیاز، فرایند تخریب ساختمان به روش‌های زیر انجام می‌‌شود:

 

۱٫‌‌ روش تخریب دستی بالا به پایین

این روش که بدون استفاده از تجهیزات مکانیکی انجام می‌‌شود از سقف بنا شروع‌شده و تا سطح زمین ادامه پیدا می‌‌کند. ترتیب و توالی انجام عملیات با توجه به وضعیت کارگاه و اعضای سازه‌‌ای مورد تخریب، ممکن است متفاوت باشد.

 

۲٫‌‌ روش تخریب مکانیکی بالا به پایین

این روش که برای ساختمان‌‌های بزرگ‌تر مورداستفاده قرار می‌‌گیرد مانند روش قبل انجام می‌‌شود به جز اینکه اغلب کارهای تخریب توسط تجهیزات مکانیکی انجام می‌‌شود. فرایند تخریب در این روش با بالا بردن ماشین‌آلات مکانیکی روی بالاترین طبقه ساختمان آغاز می‌‌شود. منطقه عملیات باید در زمان بالا بردن ماشین‌آلات مکانیکی مسدود شود. با کسب مجوزهای مربوطه از نیروی انتظامی و شهرداری در صورت نیاز می‌‌توان مسیرهایی را به صورت موقت مسدود کرد.

 

۳٫‌‌ روش گوی تخریب

در این روش با استفاده از انرژی ضربه‌‌ای گوی فولادی که به جرثقیلی متصل و از آن آویزان است، باعث تخریب ساختمان می‌‌شوند. از این روش که خارج از ساختمان انجام می‌‌شود، برای ساختمان‌‌های مخروبه، سیلوها و سایر تأسیسات صنعتی استفاده می‌‌شود. از مهم‌ترین مسائل مربوط به این روش، فضای آزاد بسیار زیاد در اطراف ساختمان و همچنین اپراتور ماهر و با‌‌تجربه برای انجام این کار است.

 

۴٫‌‌ روش انفجار

تخریب با مواد منفجره نسبت به تخریب مکانیکی و روش‌‌های سنتی ارجحیت دارد. این موضوع درمورد ساختمان‌‌های مرتفع‌‌تر چشمگیرتر است. هرچند در ایران به‌ندرت از این روش استفاده می‌‌شود اما اگر ساختمانی نیاز به تخریب با استفاده از مواد منفجره داشته باشد، پیمانکار تخصصی دارای پروانه تخریب باید درباره تأثیرات انفجار بر همسایگان بنا یک گزارش ارزیابی خطر جامع و یک گزارش ارزیابی زیست‌‌محیطی تهیه کند. در صورت موافقت مراجع ذی ربط عملیات تخریب آغاز می‌‌شود.

 

 

تخریب ساختمان فرسوده

تخریب ساختمان‌‌های فرسوده به منظور بازسازی یا نوسازی، اتفاقی‌‌است که خواه یا ناخواه در تمام شهرها به وقوع می‌‌پیوندد. با در نظر گرفتن دلایلی مانند کاهش ارزش ساختمان یا افزایش ارزش زمین، تخریب بسیاری از بناهای قدیمی امری بدیهی به نظر می‌‌رسد. بنابراین مهندسان و کارشناسان پس از طی مراحل قانونی و کسب مجوزهای مورد نیاز،  با استفاده از روش‌‌های مناسبی به تخریب بناهای فرسوده یا کم ارزش می‌‌پردازند. برخی از پروژه‌‌های تخریب ساختمان بدون کمک ماشین آلات مکانیکی اجرا شده و برخی دیگر به کمک بیل‌‌های مکانیکی، گوی‌‌های فولادی و جرثقیل‌‌های غول‌‌پیکر انجام می‌‌شود. این کار علاوه بر نوسازی بناهای فرسوده، به افزایش ساختمان‌‌های نوساز و ایمن در مناطق شهری کمک می‌‌کند.

 

 

 

منابع:

بهره‌‌وری و تخریب در ساختمان‌‌های مسکونی؛حمیده امکچی؛۱۳۸۰

تخریب بنا با مواد منفجره؛غلامرضا کلاته؛کتاب ماه علوم و فنون؛۱۳۸۱

isfahancht.ir

civil808.com

www.centralclubs.com

www.civilica.com

 

شما چه فکر میکنید؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *